Mojkovac je planinski grad u Crnoj Gori na ušću Tare u Moraču, poznat po čuvenoj Mojkovačkoj bici iz 1916. godine i pristupu Nacionalnom parku Durmitor i Biogradskom jezeru.

Mojkovac, Crna Gora: Kompletan turistički i istorijski vodič

Pregled

Mojkovac je mali planinski grad koji se nalazi na nadmorskoj visini od 820 metara u sjeverozapadnom dijelu Crne Gore, u podnožju planina Bjelasice i Sinjajevine. Ovaj istorijski grad koji se često naziva "mala crnogorska Švajcarska", nalazi se na početku kanjona rijeke Tare i služi kao ulazna tačka u neke od najspektakularnijih prirodnih pejzaža Crne Gore [1][2]. Grad se nalazi između opština Kolašin i Žabljak, što ga čini idealnom bazom za istraživanje sjevernog dijela zemlje.

Opština ima oko 10.000 stanovnika i prostire se na površini od 367 kvadratnih kilometara. Najveće prirodno bogatstvo Mojkovca je prelijepa rijeka Tara, koju pjesnici nazivaju „Suzom Evrope“ – najduža rijeka u Crnoj Gori sa dužinom od 150 km, sa čistom i pitkom vodom cijelim tokom [3][4].

Historija

Srednjovjekovni period i rudnik srebra Brskovo

Istorija mojkovačkog kraja duboko je povezana sa srednjovjekovnim rudarskim naseljem Brskovo, koje se nalazi samo 6 km od savremenog Mojkovca. Rudarski radovi u Brskovu prvi put su zabeleženi u trinaestom veku, a vađenje srebra počinje 1270. godine [5][6]. Brskovo se prvi put pominje između 1219. i 1228. godine u trgovačkom aktu Stefana Prvovenišanog upućenom Dubrovačkoj Republici (Dubrovnik).

Za vreme svog zlatnog doba, za vreme srpskog kralja Stefana Uroša I, Brskovo je postalo najveći rudnik srebra na Balkanu. Godine 1254. kralj Uroš je uveo sasopskalske rudare koji su donijeli napredna rudarska znanja i odigrali veliku ulogu u razvoju srednjovjekovnog rudarstva [7]. Rudarstvo manjeg obima uključivalo je kolekciju kovanica pod nazivom "Grossi de Brescova". U tom periodu procvata u Brskovu je postojala carinarnica, kao i vek kasnije konzulat u Dubrovniku [8].

Na cijeloj unutrašnjoj teritoriji današnje Crne Gore, Brskovo je bilo jedini trgovački centar čiji se značaj mogao mjeriti sa primorskim gradovima. Naselje su redovno posjećivali kotorski i dubrovački trgovci, a vrhunac je dostiglo 1280-ih godina [9]. Grad je imao crkvu Djevice Marije kojom su upravljali dominikanci iz Dubrovnika i bio je uspješno trgovačko središte.

Otomanski period

Od 1350. godine Brskovo je počelo potpuno propadati. 1398-1399. godine, Turci su zauzeli Brskovo, a prema dubrovačkim izvorima ono je bilo napušteno mjesto sve do 1433. godine [10][11]. Mojkovački kraj je 1477. godine pripojen Hercegovačkom sandžaku, a kasnije je često mijenjao administrativnu pripadnost tokom osmanskog perioda [12].

Regija je ostala pod osmanskom kontrolom nekoliko stoljeća. U oslobodilačkim ratovima 1876-1878, lijeva obala Tare oslobođena je turske vlasti. Granica između Crne Gore i Osmanskog carstva, priznata Berlinskim ugovorom, bila je rijeka Tara. Ovakvo stanje je ostalo sve do Prvog balkanskog rata 1912. godine, kada je ceo mojkovački kraj oslobođen i pripojen Crnogorskoj državi [13].

Bitka na Mojkovcu (6-7. januar 1916.)

Mojkovačka bitka je najpoznatiji istorijski događaj vezan za grad i spada u red ponosnih vojnih tekovina Crne Gore. Ova bitka u Prvom svjetskom ratu vođena je između 6. i 7. januara 1916. (na pravoslavni Božić, poznat i kao "krvavi Božić") kod Mojkovca, između vojski Austrougarske i Kraljevine Crne Gore [14][15].

U zimu 1915. godine, crnogorska vojska se tri mjeseca borila sa austrougarskom vojskom u Srbiji. Januara 1916. dobila je naređenje da preko Albanije štiti povlačenje Kraljevske srpske vojske prema Korzici u Grčkoj [16]. Predvođeni Sardarom (vojvodom) Jankom Vukotićem, sa Krstom Popovićem kao zamjenikom komandanta, oko 6.500 crnogorskih vojnika branilo je ključne položaje oko Mojkovca od austrougarskih snaga od oko 20.000 vojnika uz artiljersku podršku [17][18].

Uprkos teškoj zimskoj situaciji i brojčanoj inferiornosti od više od 3 prema 1, Crnogorci su odbijali ponovljene napade i nanijeli velike gubitke napadačima. Procjene govore da je poginulo i ranjeno oko 2.000 Austrougara, dok su Crnogorci imali manje gubitke [19]. Bitka je završena odlučnom pobjedom Crne Gore, iako je do 25. januara cijela crnogorska vojska položila oružje [20].

Međutim, ovaj taktički poraz postigao je svoju stratešku svrhu: usporio je austrougarsku ofanzivu, spriječivši presretanje ostataka srpske vojske u povlačenju koji su evakuisani preko teritorije Crne Gore prema albanskoj obali [21]. Ovaj herojski otpor omogućio je srpskim snagama da dođu na sigurno i na kraju se reorganizuju, nastavljajući svoju borbu u ratu.

Moderna era

U modernom periodu, rudarska istraživanja u Brskovu ponovo su pokrenuta 1950. godine, a radovi su ponovo pokrenuti 1976. godine i nastavljeni do 1991. godine [22]. Danas to nalazište razvija Tara Resources kao rudnik cinka, olova i bakra [23]. Tokom 2000-ih i kasnije, mojkovačka privreda je naglašavala diversifikaciju usluga, posebno zimski turizam putem ski objekata na planini Bjelasici [24].

Najbolje atrakcije

Historijska mjesta

Spomen-obilježje Mojkovačke bitke Neposredno ispred Mojkovca nalazi se spomenik koji čuva uspomenu na poginule junake Mojkovačke bitke 1916. godine [25]. Ovaj spomenik čuva žrtvu crnogorskih vojnika koji su se herojski borili protiv ogromnih prilika.

Spomenik Janku Vukotiću Spomenik Grovu Janku Vukotiću (1866-1927), koji je predvodio crnogorsku vojsku do pobjede u Mojkovačkoj bici, lijepo je postavljen na glavnom trgu u Mojkovcu [26][27]. Ovo spomen-obilježje komandantu Crnogorske sandžačke vojske u Prvom svjetskom ratu djelo je vajara Svetomira i Svetozara Radovića. Vukotić je bio predsjednik Vlade Crne Gore od maja 1913. do jula 1915. godine i bio je načelnik Glavnog štaba crnogorske vojske tokom Prvog svjetskog rata [28].

Arheološka nalazišta Brskov Na 6 km od Mojkovca, istorijska istraživanja Brskova uključuju ruševine srednjovjekovne kovnice novca (13. vijek) i ostatke najvažnijeg rudnika srebra na Balkanu [29][30]. Posjetioci zainteresovani za istorijske vrijednosti mogu istražiti ovu fascinantnu lokaciju koja nudi uvid u srednjovjekovni komercijalni prosperitet Crne Gore.

Manastir Morača Osnovan 1252. godine od strane Stefana Vukanovića iz srpske dinastije Nemanjića, Manastir Morača je jedan od najznačajnijih vjerskih i kulturnih spomenika Crne Gore [31][32]. Stefan Vukanović, unuk Stefana Nemanje (oca srpske države), osnovao je manastir možda na svojoj zemlji [33].

Glavno svetište (katolikon) je velika jednobrodna crkva građena u raškom stilu, posvećena Uznesenju Marijinom, sa manjom kapelom posvećenom Sv. Nikoli [34]. Najpoznatiji među freskama je ciklus proroka Ilije iz 13. veka, jedno od najznačajnijih dela srpske srednjovekovne umetnosti [35]. Uprkos činjenici da su Osmanlije prvi put spaljene 1505. godine, značajan dio originalnih fresaka iz 13. vijeka je sačuvan, koje predstavljaju istaknute primjere srednjovjekovne balkanske umjetnosti [36][37].

Manastir je godinama imao važnu ulogu kao centar kulture, duhovnosti i obrazovanja, kao i centar otpora Osmanskom carstvu [38].

Crkva Arhanđela Mihaila Izgrađena krajem 19. vijeka, ova crkva je još jedno važno hrišćansko svetilište na području dostupnom iz Mojkovca [39].

Manastir Svetog Đorđa Ovaj manastir datira iz 16. vijeka je još jedno značajno vjersko mjesto u blizini Mojkovca [40].

Prirodne atrakcije

Nacionalni park Biogradska gora Jedan od pet nacionalnih parkova Crne Gore i smatra se najstarijim (sa istorijom koja počinje 1878. godine), Biogradska gora se nalazi na Bjelasici između rijeka Tare i Lima [41][42]. Park se prostire na 54 kvadratna kilometra i sadrži jednu od tri posljednje primarne šume u Evropi [43].

Ulaz u park nalazi se uz put od Mojkovca do Kolašina, oko 5 km od Mojkovca i 17 km od Kolašina [44][45]. Mojkovac je udaljen 11,5 kilometara i 20 minuta vožnje od parka, što ga čini pogodnom bazom za posjetioce [46].

Biogradsko jezero je srce parka, okruženo neprekinutom šumom sa drvećem starim preko 500 godina. Park nudi aktivnosti kao što su planinarenje, biciklizam i ribolov [47]. Da bi došli do parka, posjetioci mogu doći lokalnim autobusom iz Mojkovca i zatražiti da izađu na skretanju za Nacionalni park Biogradska gora - udaljeno je oko sat vremena hoda (5 km) od glavnog puta prema jezeru [48]. Taksi i privatni automobili iz Mojkovca su također lako dostupni [49].

Kanjon rijeke Tare Kanjon Tare je najdublji kanjon u Evropi, na najdubljoj tački doseže 1.300 metara dubine, i drugi po dubini u svijetu nakon Velikog kanjona [50][51]. UNESCO je prepoznao značaj ovog ekosistema uključujući i kanjon kao dio Svjetske baštine Nacionalnog parka Durmitor [52]. Rijeka Tara je duga 150 km sa čistom, pitkom vodom cijelim svojim tokom [53].

Smješten na spoju Mojkovca, Pljevalja i Žabljaka u Nacionalnom parku Durmitor, kanjon nudi spektakularan pejzaž i aktivnosti na otvorenom svjetske klase [54]. Mojkovac se nalazi na samom početku kanjona rijeke Tare [55].

Jezero Zabojsko Zabojsko jezero, poznato kao "Plansko oko Sinjajevine", nalazi se na sjeverozapadnim padinama planine Sinjajevine na nadmorskoj visini od 1.477 metara [56][57]. To je treće najdublje jezero u Crnoj Gori sa dubinom od 19 metara [58]. Jezero je dugačko 265 metara (smjer zapad-istok), a široko 165 metara, površine 27.600 kvadratnih metara [59].

Okruženo gustom četinarskom i bukovom šumom, Zabojsko jezero nudi mir i izuzetne prirodne ljepote [60]. Voda je bistra, čista i prozirna do dubine od 8 metara, sa ljetnom temperaturom od 16°C [61]. Jezero je dom pastrmke i strogo je zaštićeno u okviru Nacionalnog parka Durmitor [62]. Posjetitelji mogu kratko i lagano prošetati oko cijelog jezera [63].

Platonska planina Sinjajevina Sinjajevina je najsvetiji planinski predeo Crne Gore, koji zauzima površinu od preko 60 kvadratnih kilometara i ima 35 do 40 km dužine i 10 do 15 km širine [64][65]. Najveći dio Sinjajevine je zapravo naborana visoravan sa ujednačenim krajolikom kraškog povlačenja, polja i golih trava, prosječne visine od 1.600 do 1.700 metara [66].

Sinjajevina ima najveći pašnjak u Crnoj Gori i izgrađena je uglavnom od trijaskog i jurskog krečnjaka i dolomita [67]. Planina je omeđena moćnim rečnim kanjonima, sa južnim tokom koje teče Morački, a sa istočne i severne strane područje okružuje Tara [68]. Uspon na planinu Sinjajevinu (2.277 m) obično počinje iz centra Mojkovca [69].

Šuma crne borovnice Jedan od najznačajnijih i najljepših šumskih pejzaža u Crnoj Gori, šuma crne borovnice nalazi se u kanjonskoj dolini rijeke Tare i pruža jedinstveno prirodno iskustvo [70].

Most Đurđević Tara Izgrađen između 1937. i 1940. godine, most Đurđević Tara je značajan inženjerski orijentir koji je projektovao inženjer Mijat Trojanović, koji se nalazi na visini od 172 metra iznad rijeke Tare [71][72]. To je jedno od najboljih mjesta za vidjeti kanjon Tare i postalo je ikonski simbol crnogorske prirodne ljepote.

Aktivnosti i avanture

Rafting

Rafting na Tari jedna je od najpopularnijih atrakcija na sjeveru Crne Gore, sa Mojkovcem kao polaznom tačkom [73][74]. Tara je jedna od tri najatraktivnije reke u svetu za rafting [75]. Jednodnevna ruta od Brstnovice do Šćepan Polja duga je 18 kilometara i traje oko 2 do 3 sata [76].

Sezona raftinga traje od aprila do oktobra, a početna sezona rezervisana je za iskusne avanturiste, dok porodice sa decom mogu uživati na Tari tokom letnjih meseci [77]. Profesionalni pružaoci aktivnosti na otvorenom u Mojkovcu nude rafting uz kajaking i kanjoning iskustva [78].

Zip-lining

Zip-line na mostu Đurđević Tare pruža iskustvo od kojeg zastaje dah, letjelica na visini od skoro 150 metara (tačnije 172 metra) iznad strme provalije kanjona [79][80]. TARASPORT nudi najduži zip-lajn u Evropi sa dužinom užeta od 1.200 metara [81]. Ekstremni zipline je dugačak nešto više od 1 km i leti iznad kanjona brzinom do 120 km/h [82].

Tara ima dvije zip-line: žutu (824 m) i zelenu (1050 m) [83]. Sam zip-line tobogan traje oko 3 minute i može se ponoviti nekoliko puta uz doplatu [84].

Pecanje na mušicu

Mušičarstvo ima dugu istoriju na rijeci Tari, posebno u okolini Mojkovca, koja je idealna lokacija za ovaj sport [85]. Rijeka Tara je rijeka broj jedan za mušičarenje u Crnoj Gori, bogata ribom, uglavnom deverikom i pastrmkom [86][87].

Zona mušičarenja prostire se na 8 km, s tim da gornja granica prolazi neposredno uz Nacionalni park Biogradska Gora [88]. Donja zona se prostire do Mojkovca [89]. Mušičarski ribolov je isključivo "uhvati i pusti", a ovaj dio rijeke Tare je isključivo dozvoljen za mušičarski ribolov prema propisima "uhvati i pusti" [90][91].

Pješačenje i planinarenje

Teren oko Mojkovca je idealan za planinarenje, sa stazama koje vode kroz Sinjajevinsko visoravni, planinsko područje Bjelasice i Nacionalni park Biogradska gora [92][93]. Sinjajevina (2.277 m) nudi odlične pješačke i penjačke avanture sa lako dostupnim stazama iz Mojkovca [94].

Alpinisti iz cijelog svijeta dolaze da osvoje vrhove Bjelasice i Sinjajevine [95]. Kroz ovo područje prolazi dugi planinski put Via Dinarica, od dine 14 trase koja povezuje Mojkovac sa Sinjajevinim domaćinstvima [96].

Planinski biciklizam

Opština Mojkovac je skriveni dragulj za ljubitelje brdskog biciklizma, koji nudi uzbudljive MTB staze za sve nivoe vještina [97][98]. Region je smješten usred veličanstvenih planina i bujnih šuma, pružajući raznolik teren savršen za brdski biciklizam [99].

Popularne staze uključuju: - Stazu Vilusi: Poznata po tehničkim dionicama i nevjerovatnim pogledima na planine [100] - Ruta Kolašin-Mojkovac: Slikovita ruta kroz šarmantna sela i netaknute pejzaže [101] - Staza Lipovo za selo Lipovo za početak Savršena petlja: [Perfect Loop]

Biciklistička ruta duga 300 kilometara predstavlja magični istok Crne Gore, omeđena planinom Bjelasicom i gradom Mojkovcem na sjeverozapadu [103]. Teren oko Sinjajevine je posebno idealan za brdski biciklizam [104].

Skijanje i zimski sportovi

Planina Bjelasica, koja pokriva veliki dio opštine Mojkovac, zimi je prava čarolija prirodnih ljepota [105]. U očima skijaša, njihovi klirensi predstavljaju izazov za skijanje po neravnom terenu, kao i za hodanje s njuškom [106].

U 2000-im godinama i kasnije, mojkovačka privreda je naglasak stavljala na zimski turizam kroz ski objekte na planini Bjelasici [107]. Planovi budućeg razvoja predviđaju ukupno 224 kilometra ski staza na Bjelasici, koje će biti pokrivene sa 52 ski lifta [108].

Njuškavica se može iznajmiti u centrima Nacionalnog parka Durmitor i Prokletije, raznim ski centrima i lokalnim turističkim organizacijama u Mojkovcu [109]. U zimskim mjesecima Sinjajevina nudi i mogućnosti za duge skijaške avanture [110].

Paragliding

Vremenski uslovi u Mojkovcu pogoduju letovima paraglajdingom tokom cijele godine [111]. Mojkovac, okružen planinama, ima idealne uslove za sve vrste vjetrova [112]. Klub „Feniks“ iz Mojkovca je organizovao takmičenja u paraglajdingu, uključujući međuopštinsko prvenstvo sa letačima iz različitih crnogorskih klubova [113]. Svi koji žele isprobati ovu vrstu aktivnog odmora mogu to učiniti kroz profesionalne paraglajdere u tandem letovima [114].

Ostale aktivnosti

Jahanje kanjonom Tare i okolnim područjima [115]
Četiri ture koje organiziraju profesionalni pružatelji aktivnosti na otvorenom [116]
Aktivnosti na plaži uz rijeku Taru sa besplatnim pristupom i uslugama spašavanja [117]
Biciklističke ture kroz slikovite rute u Nacionalnom parku Durmitor [118]

Praktične informacije

Najbolje vrijeme za posjetu

Proljeće (april-maj) i jesen (septembar-oktobar) idealni su za planinarenje i istraživanje nacionalnih parkova [119]. Sezona raftinga na Tari traje od aprila do oktobra [120]. Ljetni mjeseci su savršeni za porodice sa djecom da uživaju u raftingu i aktivnostima na rijeci [121]. Zima nudi odlične mogućnosti za skijanje i planinarenje na planinama Bjelasici i Sinjajevini [122].

Za putnike s ograničenim budžetom, od septembra do novembra obično se nude najniže cijene hotela [123].

Kako do tamo

Mojkovac se nalazi u sjeverozapadnom dijelu Crne Gore i do njega se može lako doći sa:

Auto ili autobus: Od Nikšića i Podgorice magistralnim putevima [124]
Vlak: Željezničke linije povezuju Mojkovac sa Kolašinom i drugim gradovima. Voz staje na stanici Mojkovac, ali ne staje na ulazu u Nacionalni park Biogradska gora [125]

Grad je strateški pozicioniran između Kolašina (oko 20 km) i Žabljaka, što ga čini odličnom bazom za istraživanje sjevernog regiona.

Turističke usluge

TripAdvisor ima 342 recenzije mojkovačkih hotela, atrakcija i restorana [126]. Profesionalni pružaoci aktivnosti na otvorenom u gradu nude sveobuhvatne usluge uključujući: - ekspedicije na raftingu - kajakom i kanjoningom - ture na četvorkama - pripremu zip-lajninga - vodiče za mušičarenje - iznajmljivanje i ture brdskih bicikala - letove tandem paraglajdingom

Lokalna turistička organizacija u Mojkovcu daje informacije i može pomoći u organizaciji aktivnosti i smještaja [127].

Zašto posjetiti Mojkovac

Mojkovac nudi jedinstven spoj bogatog istorijskog nasljeđa, neprekinute prirodne ljepote i avanture na otvorenom svjetske klase. Za razliku od više turističkih primorskih destinacija, Mojkovac nudi autentično planinsko iskustvo u kojem posjetitelji mogu istražiti najdublji kanjon Evrope, veslati na jednoj od najljepših rijeka kontinenta, prošetati kroz primarne šume i stajati na mjestu herojske bitke u Prvom svjetskom ratu.

Grad služi kao savršena baza za istraživanje više nacionalnih parkova, sudjelovanje u adrenalinskim sportovima kao što su zip-lajning i rafting, ili jednostavno uživanje u spokoju planinskih jezera i šuma. Bilo da ste istoričar zainteresovan za srednjovjekovno rudarstvo i naslijeđe iz Prvog svjetskog rata, tragač za avanturom u potrazi za raftingom i paraglajdingom ili ljubitelj prirode koji želi istražiti netaknutu divljinu, Mojkovac nudi nezaboravno crnogorsko planinsko iskustvo.