Od praistorije do antičkog perioda – region Boke, Herceg Novi Crna Gora Da bi se cijenila crnogorska umjetnička kultura, ne može se pozivati samo na nekoliko poznatih spomenika, već treba razmotriti sva umjetnička djela ovog regiona i okolnosti u kojima su nastala i kasnije otkrivena, da bi se zaista cijenila priča ovog mjesta. Ponekad je takođe važno uzeti u obzir alegorijsku dokumentaciju kojoj su davali prednost stari Grci kada govorimo o umjetnosti ovog malog regiona. Crna Gora je mala zemlja, ali ovo mjesto ima „stare kosti" i jedan je od najstarijih regiona poznatih ranim civilizacijama. Kada se razmišlja o njenoj istoriji, veoma je teško definisati geografiju Crne Gore u različitim istorijskim periodima jer je ova veoma mala regija bila od interesa mnogih imperijalističkih sila kroz vjekove. Između mnogih ratova, Crnu Goru su pogađale prirodne katastrofe. Kao i u susjednoj Grčkoj, zemljotresi su periodično uništavali mnoge objekte od istorijskog značaja koje je stvorio čovjek, ali ih je još uvijek mnogo vrijednih pomena. Na primjer, lokalitet Malo Rose koji datira od VI do X vijeka predstavlja početke hrišćanstva. Iz crkve Svetog Tome u selu Kuti i crkve u selu Sušćepan sačuvana je kamena dekorativna plastika iz IX do XI vijeka i oltarska kamena pregrada – parapetna ploča. Najveći dio teritorije Crne Gore čine kraške formacije, ali je takođe bogata bijelim mermerom, posebno u blizini mjesta antičke Dokleje. Ovdje se nalazi drugi rimski municipijum, koji je pokazao posvećenost i umjetnički duh ljudi koji su nekada ovdje živjeli jer zrno crnogorskog mermera nije fino i kompaktno i bilo ga je veoma teško obrađivati zbog tvrdoće, daleko veće od penteličkog ili kararskog mermera koji su donekle meki i pristupačniji materijal. Vjekovima je Crna Gora smatrana mjestom koje nema materijalnog i modernog bogatstva, nepristupačna za putnike, sa krutim terenom i veoma sirovom i netaknutom divljom ljepotom. Njena jednostavnost datira iz antičkih vremena i održavana je generacijama i vjekovima. Svjedočanstvo tome su čiste forme nekoliko predmeta (koje ljudi sjevernih sela još uvijek koriste) kao što su antička čaša sa drškom i visokim cilindričnim grlom od pečene gline, ukrašena širokim trakama i ornamentacijom, izložena u muzeju. Ovo me je podsjetilo na kredenc moje bake pun veoma starih posuda od pečene gline. Međutim, ovaj konkretni umjetnički predmet pronađen u muzeju datira iz 2100-1900. p.n.e. Pored toga, dvije zdjele koje su otkrivene u regionu imaju male čestice metala, što nas uvodi u sljedeći period – rane faze antičkog doba. Predmeti poput malih metalnih oštrih harpuna i slomljenih kopalja vide se na prašnjavim policama ovog malog muzeja, a ispod njih su mali izblijedjeli natpisi na ćirilici. Samo pismo je drevno, i iako se latinica obično koristi u ovom regionu, mnoge škole podučavaju ćirilicu kao drugo pismo kako bi podstakle nove generacije da ostanu vjerne svojim drevnim korijenima. U Crnoj Gori je neolitsko doba, sa sve tri svoje faze – donja, srednja i gornja, zastupljeno keramičkim artefaktima korišćenim u svakodnevnom životu. Međutim, postoji mnogo više tragova eneolitskih kultura nego neolitskih, i to čini procjenu stila i umjetničkih trendova težom. Neki naučnici smatraju da dekoracije na eneolitskim zdjelama predstavljaju neku vrstu praistoriskog sistema znakova koji služi za identifikaciju pojedinih rasa, od kojih svaka ima sopstvenu grupu simbola. S druge strane, neki smatraju da ove dekoracije čine dio figurativnog i estetskog jezika. Jedna od najvažnijih činjenica je da uprkos maloj veličini naše zemlje, ne smije se zaboraviti na ogromnu raznolikost folklornih tradicija. Etnološko proučavanje plesa, vezenja, dekorativne umjetnosti, nošnji, nakita, gravura, boja dizajna na terakota zdjelama i lokalnog narodnog stvaralaštva gotovo svakog grada, objašnjava veliki talas migracija sa sjeverne obale Crnog mora (indoevropska migracija) koji je imao ogroman uticaj na ovo područje. Iako su naučni dokazi mnogih migracija evidentni, naučnici ne mogu identifikovati jednu jedinu eneolitsku „rasu" u Crnoj Gori. Na osnovu raznih činjenica i dokaza pronađenih u regionu, postojalo je nekoliko rasa. Zato istoričari još uvijek nazivaju crnogorski eneolitski narod generičkim imenom „Indoevropljani". Imajući to na umu, pogledajte sljedeća umjetnička djela koja su svjedočanstvo prvih tragova stanovanja ljudskih zajednica: Jedno od tih naselja otkriveno je u pećini Vranjaj, ispod vrha Radostak kod Herceg-Novog. Datiraju iz neolitskog perioda (5000-4000. p.n.e.). Intenzivnije naseljavanje počelo je u eneolitu (2000-1700. p.n.e.) i tokom bronzanog doba. Pehar iz bronzanog doba sa ornamentom iz pećine Vranjaj. Tokom bronzanog i gvozdenog doba, sahranjivanje pod tumulima bilo je intenzivno – Glogovik, Vranjaj i Djevojačke Grede. 1953. godine dom Mirka Komnenića pretvoren je u Zavičajni muzej Herceg-Novog. To je prelijepa građevina projektovana u kasnobaroknom stilu, izgrađena krajem XVIII vijeka. Pseudo-barokna proširenja i prigrađeni dodaci izmijenili su prvobitni izgled muzeja, čineći ga veličanstvenim. Urezana / ugravirana imena bajonetima ruskih vojnika, koja datiraju iz 1807. godine tokom rata sa Napoleonom, ukrašavaju autentična vrata u prizemlju. Kasnije je ova zgrada dobila zvanični naziv Zavičajni muzej Herceg-Novog. Djelimične restauracije muzeja izvršene su 1979., 1994., 1996. i 2001. godine. Ispred Zavičajnog muzeja nalazi se prelijepi mediteranski i subtropski botanički vrt, sa više od stotinu odabranih biljaka, koji ukrašava parkovski prostor od 1000 kvadratnih metara. Mnoge veoma egzotične i ekstravagantno jedinstvene biljke pronašle su ovdje svoj prostor u ovoj prelijepoj bašti. Mnoge vrste palmi, agave, kaktusi, aloje i mnoge druge biljke rastu u veoma neobičnim oblicima i bojama. Tokom sezone cvjetanja, cvjetovi oplemenjuju ambijent. Ovdje možemo pronaći različite vrste penjačica poput pitosporuma, takođe primorske borove, mimoze, kamelije, magnolije i mirisno i ljekovito mediteransko bilje. Mirko Komnenić je svoj dom darovao kao zadužbinu gradu Herceg-Novom. U svojoj oporuci, želio je da se ova zgrada koristi u formi gradskog muzeja. Mirko Komnenović bio je aktivan tokom Balkanskih ratova, radio je sa propagandnom i obavještajnom službom protiv Austrougarske. Takođe, bio je zatočenik kule Mamula tokom Prvog svjetskog rata. Izabran je za poslanika Boke Kotorske u Narodnoj skupštini Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1923. i 1925. godine. Takođe, bio je predsjednik opštine Herceg-Novi 1930. Postao je ministar socijalne politike i narodnog zdravlja 1935. godine. Bio je odlikovan mnogim medaljama. Među njima su: Bijeli orao sa mačevima, Sveti Sava prvog i trećeg stepena; ruske: Sveti Vladimir 4. klase, Sveti Stanislav 5. klase, Sveta Ana 2. stepena; francuska Legija časti i čehoslovački oficirski Revolucionarni krst. Još jedna zanimljiva činjenica koja pokazuje koliki je bio ovaj čovjek jeste njegova želja da sva njegova zarada i prihodi budu donirani lokalnom sirotištu za pomoć siročadima Herceg-Novog, bez obzira na vjeru ili etničku pripadnost. Ovaj muzej čuva istorijsku, arheološku, etnološku i zbirku ikona.