Bosanski kraj Tvrtko I je 1382. godine. osnovao grad na ulazu u Bokokotorski zaliv (Crna Gora)– zbog trgovine solju! Herceg Novi je najmlađi od svih starih obalnih gradova.Bosanski kraj Tvrtko I je 1382. godine. osnovao grad na ulazu u Bokokotorski zaliv (Crna Gora)– zbog trgovine solju! Herceg Novi je najmlađi od svih starih obalnih gradova. Grad se isprva zvao Sveti Stefan, potom – Novi, jer je zaista bio nov. U 15. vijeku, herceg Stjepan Vukšic dodaje Novom svoju titulu uz ime, nakon čega se, do danas – ovo poznato ljetovalište i kulturna adresa zove – Herceg Novi. Osvajan i rušen od Turaka (1482, 1493, 1508), bio je i u rukama Španaca (1538). Već 1539. godine, admiral turske ratne flote, Hajrudin Barbarosa, ponovo ga osvaja. Od 1687. u vlasti je Mletačke republike, do njene propasti, 1797. Potom Herceg Novim vladaju Austrijanci (1797-1806), Rusi (do 1807), Francuzi (do 1814), u kratkom međuvremenu, od 1813, Vlada Boke Kotorske i Crne Gore, te ponovo Austrijanci – dugo, do 1918. Tokom Prvog i Drugog svjetskog rata, Herceg Novi je pod italijanskom i njemačkom okupacijom.

  Grad se vjekovima opažao u svoj svojoj veličini i ljepoti – s mora. Pomorci su vjekovima donosili sjemena neobičnih biljaka, egzotičnog drveća i voća, po čemu je vremenom Herceg Novi postao prava botanička bašta. Podignut na kaskadnom terenu, Grad zelenila ugnijezdio se kao amfiteatar, s povlašcenim pogledom na otvoreno more i na čak dva naspramna poluostrva, Lušticu i Prevlaku. Izmežu tih poluostrva, svakog dana ima dešavanja: jedriličari isplovljavaju da bi se takmičili u jedrenju, ribari da bi sljedećeg jutra ponudli ulov na pijaci, turistički brodići hrle ka najpoznatijim izletištima – Žanjicama, Mamuli, Plavoj špilji...

Ljeti je u akvatorijumu veoma živo. Jahte i veliki brodovi kruzeri provlače pažnju onih koji su mir potražili u nekoj obalnoj restoranskoj bašti. Gradska luka zove se Škver, što znači Brodogradilište, jer se ono nekada tu zaista nalazilo. Lijevo i desno, proteže se šetalište, od Igala do Meljina (5 km). Duž najduže obalne promenade niče najveća izložba egzotičnog rastinja na otvorenom! Biljke rijetke, neobične, sa svih kontinata, palme razne, kaktusi, banane, magnolije, žbunasti ukrasi, mimoze, divlje pomorandže, kamelije, pitospori, oleanderi, eukaliptusi...

Grad se vjekovima opažao u svoj svojoj veličini i ljepoti – s mora. Pomorci su vjekovima donosili sjemena neobičnih biljaka, egzotičnog drveća i voća, po čemu je vremenom Herceg Novi postao prava botanička bašta. Podignut na kaskadnom terenu, Grad zelenila ugnijezdio se kao amfiteatar, s povlašcenim pogledom na otvoreno more i na čak dva naspramna poluostrva, Lušticu i Prevlaku. Između tih poluostrva, svakog dana ima dešavanja: jedriličari isplovljavaju da bi se takmičili u jedrenju, ribari da bi sljedećeg jutra ponudli ulov na pijaci, turistički brodići hrle ka najpoznatijim izletištima – Žanjicama, Mamuli, Plavoj špilji... Ljeti je u akvatorijumu veoma živo. Jahte i veliki brodovi kruzeri provlače pažnju onih koji su mir potražili u nekoj obalnoj restoranskoj bašti. Gradska luka zove se Škver, što znaci Brodogradilište, jer se ono nekada tu zaista nalazilo. Lijevo i desno, proteže se šetalište, od Igala do Meljina (5 km). Duž najduže obalne promenade niče najveća izložba egzoticnog rastinja na otvorenom! Biljke rijetke, neobične, sa svih kontinata, palme razne, kaktusi, banane, magnolije, žbunasti ukrasi, mimoze, divlje pomorandže, kamelije, pitospori, oleanderi, eukaliptusi...

Kuriozitetno, Herceg Novi ima dva glavna trga! Trg Belavista (lijep pogled!) nalazi se u Starom gradu, i do njega se dolazi lako: čim se s glavnog trga Nikole Ðurkovica (nekada Trga soli) stepenicama prođe kroz simbol Herceg Novog – kroz Sat kulu. Trgom Belavista dominira pravoslavna crkva Sv. Arhanđela Mihaila, jedinstvena po ikonostasu od kamena. Starogradski trg je pravi arhitektonski medaljon! Sve je tu, u malom: crkva u vizantijskom stilu s elementima orijenta, gradski Arhiv, Biblioteka, Radio Herceg Novi, likovna galerija, apoteka, kafeterije, privatne zgrade. Stepeništem nizbrdo stiže se do katoličkih crkava Sv. Jeronima (s bogatom riznicom) i Sv. Leopolda Mandića (porijeklom Novljanina). Na istoj kaskadnoj ravni je Muzička škola. I palme, i rastinje! U ulici-stepeništu Marka Cara, pisca, nalazi se svojevrsno drvo-dinosaurus, Ginko biloba.

Herceg Novi je poznat i kao Grad pisaca. U novskoj idiličnoj tišini stvarali su Aleksa Šantic, Simo Matavulj, Ivo Andrić (Andrićeva kuća danas je Klub književnika; u njenoj neposrednoj blizini nalazi se Zavičajni muzej), Mihailo Lalić, Stevan Raicković, Dušan Kostić, Zuko Džumhur... Mnogi savremeni pisci mogu da se sretnu u gradskoj Knjižari So, na glavnom trgu. Od Trga, pa sve do Igala, vodi glavna, Njegoševa ulica. Ekskluzivni butici, Gradska kafana, Gradski park, Glavna pošta, turističke agencije, crkve... – sve se nalazi u Njegoševoj.

U crkvi Sv. Vaznesenja Hristovog, u nekadašnjem predgrađu Topla, nekad se pismenosti učio Petar II Glavnu ulicu presijecaju brojna stepeništa. Po tim je ulicama-stepeništima grad takođe poznat. Upravo su stepenice kumovale imenu najpoznatijeg ljetnjeg festivala. Festival Muzičke skale (održava se svakog jula na Kanli kuli) jedan je od brendova grada Herceg Novog. (Za ostale brojne svečanosti i turističke manifestacije vidi tekst: Herceg Novi – kultura i turizam.)Manastir Savinu svakako valja posjetiti. Ne samo zbog bogate manastirske riznice i biblioteke, nego i zbog izuzetne ljepote, duhovnog i kulturnog značaja. Kompleks manastira nalazi se uokviren bujnim mediteranskim rastinjem, na jednom od najljepših vidikovaca. Kompleks čine tri crkve, Velika (18. vijek) i Mala (11. vijek) – posvećene Uspenju Bogorodice, i crkva Sv. Save Srpskog (13. vijek).

Svakako valja odšetati do nekadašnjeg Gornjeg grada, do monumentalne tvrđave Španjole. Impozantnih je gabarita! Ko voli planinarenje, na usluzi mu stoji Planinarski dom – Subra. Tvrđava Forte mare pak, vidljiva je sa svih pozicija i kao što joj ime kazuje, uzdiže se nad samom obalom, okomito iznad Gradske plaže i luke (Škvera). U neposrednoj blizini nalazi se Kusturicin cineplex-bioskop „Aurora“, kuća slikara Voja Stanica, bazen vaterpolo kluba „Jadran“ i dobri restorani, naravno.

Grad se isprva zvao Sveti Stefan, potom – Novi, jer je zaista bio nov. U 15. vijeku, herceg Stjepan Vukšic dodaje Novom svoju titulu uz ime, nakon cega se, do danas – ovo poznato ljetovalište i kulturna adresa zove – Herceg Novi. Za kraj, evo jednog zanimljivog poređenja. Kotor je najpoznatiji i po mnogima najljepši grad u Boki Kotorskoj (Crna Gora). Po drugima je to – Herceg Novi. Razlika između ova dva centra je u tome što Kotorom dominiraju kamene palate (mahom iz doba baroka), a Herceg Novim – vile. Ko voli Herceg Novi, voli ga zbog ambijenta bašte, izuzetne osuncanosti tokom cijele godine, i po tome što se sa skoro svake terase vide dva plavetnila: morsko i nebesko.*(Pogledati i ostale tekstove vezane za Herceg Novi: Rose, Luštica, Igalo, Meljine, Zelenika, Hercegnovsko zaleđe, Herceg Novi – kultura i turizam, Herceg Novi – čudesna flora.)